توان بخشی قلبی



 

     توان بخشی قلبی برنامه ای است که بطور اختصاصی برای شما و نیازهای مرتبط با سلامتی تان طراحی می شود. برنامه هایی که شامل ورزش، تغییر در روش زندگی، تغذیه صحیح و حمایت های روانی از بیماران قلبی می شوند. این برنامه ها به شما کمک می کنند تا بدن سالمتری داشته باشید و زندگی فعال تری را بعد از یک حمله قلبی، جراحی قلب و یا مشکلات مزمن قلبی ( مثل نارسائی قلبی ) آغاز کنید.

امروزه مراکز معتبر درمان بیماری های قلبی در سراسر جهان، بخش ویژه ای را به نام توان بخشی قلبی (Cardiac Rehabilitation) به این برنامه ها اختصاص داده اند در این بخش نیروهای متخصص مثل جراحان قلب، متخصصان داخلی قلب، متخصصان طب فیزیکی ، روان پزشکان، فیزیوتراپیست ها، کاردرمان ها، مدد کاران اجتماعی، متخصصین تغذیه و.... بیماران را با توجه به وضعیت و شکل بیماری شان راهنمایی می کنند. تا بیمار به تدریج توانایی های خویش را در انجام فعالیت هایی که قبلاً انجام می داده است، باز یابد. در این بخش سعی می شود که بیماران قلبی در گروه های مختلف ( به خصوص بیماران عروق کرونر)

با اصول اولیه بازتوانی قلب شامل حرکات ورزشی مناسب، روش های مقابله با تنش های روزمره، ترک سیگار و رژیم های غذایی مناسب جهت پایین آوردن چربی خون آشنا شوند.

شما می توانید با این برنامه ها از زمانی که در بیمارستان هستید آشنا شوید.

همیشه به یاد داشته باشید که سرعت بهبودی شما در یک بیماری قلبی بستگی به سن، وضعیت کلی سلامت و سایر بیماری های تان دارد. یک فرد جوان که بیماری دیگری ندارد، خیلی سریع تر از یک فرد سالمند دیابتی با فشار خون بالا، بهبود می یابد. بر اساس پاسخ شما به برنامه های بازتوانی، ممکن است شما در مرحله خاصی باقی بمانید یا به مراحل قبلی و یا بعدی وارد شوید، برای هر مرحله، زمان خاصی مشخص نشده است و همه چیز بستگی به میزان پیشرفت شما دارد.

محدودیت های شرکت در برنامه های بازتوانی قلب 

فقط 10 تا 20% از کسانی که برای انجام برنامه های توانبخشی قلبی مناسب هستند، این برنامه ها را انجام می دهند. این درصد پایین می تواند ناشی از عدم توصیه پزشکان معالج ، پوشش نامناسب بیمه ها، در درسترس نبودن این برنامه ها برای همه و مایل نبودن مردم برای تغییر برنامه های زندگی شان باشد. بعضی از بیماران نیز به علت خطر عوارض مربوط به ورزش ، ممکن است به این برنامه ها معرفی نشوند. بیماران مبتلا به آنژین صدری ناپایدار، فشار خون بالا در حال استراحت، آریتمی های کنترل نشده (کسانی که ضربان قلب نامنظم و کنترل نشده دارند) دیابت کنترل نشده و سایر بیماری هایی که با خطر بالای وقوع مشکلات قلب عروقی همراه هستند. دراین دسته قرار می گیرند.

مراحل مختلف توانبخشی قلب:

 بازتوانی قلب 3 مرحله دارد:

مرحله حاد:

 این مرحله از زمانی که شما یک حمله قلبی یا یک مشکل بزرگ دیگر مانند عمل جراحی را تجربه کرده اید شروع می شود. برای شروع، متخصصان موارد زیر را به شما توضیح خواهند داد:

1- این که چقدر می توانید از خودتان مراقبت کنید ( مثل حمام کردن، لباس پوشیدن، و رسیدگی به نظافت شخصی)

2- تعیین قدرت شما برای ورزش و این که چه نوع ورزشی برای شما مناسب است و از چه زمانی می توانید ورزش را شروع کنید.

3- این که چه مقدار از فعالیت های روزمره تان مثل بلند کردن اجسام و کارهای منزل را می توانید با اطمینان انجام دهید.

4- شروع آموزش بیمار و خانواده او در مورد تغییراتی که باید در شیوه زندگی شان صورت پذیرد، در همین مرحله صورت می گیرد. معرفی غذاهایی که سلامت شما را تضمین می کنند و اینکه سیگار و دخانیات را باید کنار بگذارید. نیز در همین زمان به شما آموزش داده می شود. تغییر در رژیم غذایی ممکن است مشکل باشد ولی حتی تغییرات کوچک هم می توانند سطح کلسترول خون را پایین آورده و به سلامتی شما کمک کنند.

5- انجام ورزش های سبک مثل راه رفتن در مسافت های کوتاه و شاید شروع تمرین با وزنه، قبل از ترخیص از بیمارستان، به شما آموزش داده می شود. تمرین با وزنه معمولاً برای بیمارانی که سابقه بیماری مفاصل، استخوان و سکته مغذی و فشار خون های بالا دارند مناسب نیست.

مرحله اول: چون در بیمارستان انجام می شود و البته طولانی هم نیست، بیشتر بر معرفی ورزش ها و آموزش های بعد از ترخیص تاکید می کنند و اهداف فیزیکی در این مرحله تنها شامل راهکارهایی برای افزایش اشتها، قدرت بدنی و ظرفیت تنفسی می شود.

مثال های ورزشی برای مرحله اول:

همانطور که نیروی شما به تدریج افزایش می یابد، گروه مراقبت از شما شامل پرستاران و فیزیوتراپیست ها، تشویق تان می کنند تا ابتدا حرکاتی را در تخت انجام دهید و به تدریج به شما کمک می کنند تا در راهروی بخش راه رفته و از پله ها پایین بیایید.

نمونه ای از فعالیت های روزانه در دوران بهبودی بعد از حمله قلبی  در نشان داده شده است:

مرحله اول: تا زمانی که وضعیت شما پایدار شود باید در تخت بمانید هر گاه پزشک اجازه داد آرام آرام و به کمک فرد دیگری در تخت بنشینید. با کمک یک نفر از تخت پایین بیایید و کنار تخت بایستید.

زمانی که روی تخت نشسته اید می توانید فعالیت های مراقبت (نظافت) از خود مانند تمییز کردن دست و صورت، مرتب کردن لباس و شانه کردن مو را شروع کنید ( در صورتی که تحت عمل جراحی قلب قرار گرفته اید دست شما نباید به مدت طولانی بالاتر از حد شانه قرار بگیرد)

مرحله دوم: روی تخت بدون کمک دیگران بنشینید با کمک یکی از پرستاران و یا دوستان در اتاق قدم بزنید و به دستشویی بروید فعالیت های مراقبت از خود( نظافت) را در دستشویی انجام دهید.

مرحله سوم: بدون کمک بنشینید و بایستید. در راهروی بخش با کمک یک فرد دیگر قدم بزنید هر باربه مدت 10-5 دقیقه ، برای 3، 2 بار در روز

مرحله چهارم: در راهروی بخش به مدت 10-5 دقیقه 4، 3 بار در روز قدم بزنید و به کمک دیگران از پله ها پایین بروید.

به مرور هر چه نیروی خود را بیشتر به دست می آورید، بیشتر در راهروی بخش قدم بزنید. سرعت بهبودی شما بستگی به وضعیت فیزیکی و سلامت عمومی تان دارد بر اساس وضعیت کلی و پاسخ بدن شما به برنامه های باز توانی، ممکن است در یک مرحله خاص باقی مانده، به مراحل عقب تر و یا به مرحله بعدی راهنمایی شوید.

برای افزایش تدریجی فعالیت روزانه خود می توانید از الگوی زیر استفاده کنید

نوع فعالیت- قدم زدن در راهروی بخش، از روز یکم تا سوم، 2-1 بار در روز از روز چهارم، 4-3 بار در روز

شدت فعالیت: در این مرحله ضربان قلب شما نباید بیشتر از 120 باز در دقیقه و یا 20 تا بیشتر از تعداد ضربان قلب شما در حال استراحت بالا برود. هر زمان که احساس خستگی کردید استراحت کنید

مدت زمان فعالیت : زمان هر باز قدم زدن، باید بین 3 تا 5 دقیقه باشد.

بین فعالیت ها می توانید 2-1 دقیقه استراحت کنید و البته زمان استراحتتان باید کمتر از طول مدت فعالیت هایتان باشد

برای هر مرحله زمان خاصی مشخص نشده  و همه چیز بستگی به پیشرفت شما دارد

آگر هر کدام از علائم زیر را قبل، حین و یا بعد از فعالیت های ورزشی داشتید آن فعالیت را متوقف کرده و به پزشک خود اطلاع دهید:

1-    هر گونه احساس ناراحتی غیرطبیعی مثل درد قفسه سینه و یا احساس دردی همانند درد های پیشین

2-    تهوع

3-    تنگی نفس شدید

4-    خستگی شدید

5-    تعریق زیاد

6-    تغییرات غیرطبیعی در ضربان قلب، مثل کندی غیر قابل توجیه ضربان قلب و یا ضربان تندتر از تعداد حداکثری  که برای شما در نظر گرفته شده است.

7-    فشار خون غیر طبیعی شامل: افت فشار سیستولیک (حداکثر)، بالا نرفتن فشار سیستولیک با ورزش و یا افزایش شدید فشار خون(بالای mmHg 100/240 )

8-    قند خون کمتر از 80mg/dl  و یا بالای mg/dl 250

در صورتی که پزشک شما اجازه نداده تا از تخت پایین بیائید، لازم است حرکات اندام های تحتانی را روی تخت انجام دهید. این تمرین موجب پمپاژ بهتر خون به پاها می شوند. در ضمن به قوی شدن عضلات اندام تحتانی هم کمک می کند.

1-    کف پاهای خود را به انتهای تخت فشار دهید چند ثانیه نگه داشته  و سپس رها کنید

2-    مچ پای خود را به صورت دورانی حرکت دهید

3-    در حالی که زانوها را کاملاً صاف نگه می دارید، انگشتان پا را به سمت خود بکشید.

4-    در صورتی که اجازه ایستادن درکنار تخت را دارید و قادر به حفظ تعادل خود هستید با کمک لبه تخت یا شخص دیگری، روی پنجه پاهای خود بلند شوید برای پنج شماره در این وضعیت بمانید بعد به حالت اول برگردید.

این تمرینات را روزی 3 بار و هر بار ده دقیقه تکرار کنید در زمان تمرین در صورت احساس خستگی می توانید استراحت کنید

به همراه فعالیت های بدنی توصیه شده در هر مرحله تمرین های تنفسی و سرفه های موثر را فراموش نکنید. این تمرین ها بعد از بروز یک حادثه قلبی و با یک عمل جراحی قلب، بسیار مفید هستند و باعث اکسیژن گیری بهتر توسط ریه ها شده و در نتیجه به بافت های بدن از جمله خود قلب نیز اکسیژن بیشتری می رسانند که این مسئله به نوبه خود موجب کاهش بار کاری قلب می شود.  ادامه دستورات ورزشی  را می توانید بعد از ترخیص در منزل انجام دهید.


2) مرحله نقاهت:

بیماران قلبی، به ویژه کسانی که دچار انفارکتوس شده اند معمولا 14 روز بعد از دوره حاد بیماری، تحت بررسی ( تست ورزش) قرار می گیرند که البته شدت آن بستگی به علایم بیمار دارد و تحت نظارت کامل انجام می پذیرد. سپس پزشکان متخصص طب توانبخشی بر اساس نتیجه تست ورزش و نیز بررسی عوامل خطرساز، بیماران را به سه گروه ، کم خطر با خطر متوسط و پرخطر تقسیم می کنند و نسخه توانبخشی و ورزش درمانی هر بیمار را، خاص او و بر اساس شرایط ذکر شده تجویز می کنند این مرحله حساس ترین مرحله توانبخشی برای بیماران قلبی محسوب می شود. زیرا باعث بهبود قدرت از دست رفته بیمار، بهبود عملکرد قلبی و کاهش اثرات منفی ناشی از استراحت طولانی می شود. همچنین اضظراب ناشی از ورزش و انجام فعالیت های روزمره در بیمار کاهش می یابد

در این مرحله هر بیمار با توجه به شرایط خاص و تحت نظر متخصصان قلب و توانبخشی، برنامه ورزشی مناسب را از درجات خفیف شروع و به تدریج میزان آن را افزایش می دهد.

در ابتدای پذیرش هر بیمار در بخش توانبخشی قلب، یک پرونده پزشکی بر اساس تاریخچه بیماری، معاینات کامل عمومی ( اعم از معاینات قلبی و عضلانی – اسکلتی ) و نیز نتایج آخرین بررسی های آزمایشگاهی ( از جمله آزمایش های قلبی و آزمایش های خونی ) تشکیل می شود و در هر مرحله ، میزان پیشرفت بیمار و افزایش توان ورزشی نسبت به جلسه اول و نیز بهبود فاکتورهای خطرساز قلبی ثبت می شود.

بیماران به تدریج بر اساس تجویز متخصص توانبخشی ، با دستگاه های متنوع مثل دوچرخه ثابت، تردمیل، و دستگاه های ورزشی اندام فوقانی و ... فعالیت خود را آغاز می کنند و همزمان توسط سیستم پیشرفته ای ضربان قلب، نوار قلبی و فشار خون آنها کنترل می شود هر چقدر بیماری شدیدتر باشد این کنترل دقیق تر و در مدت زمان بیشتری از فعالیت ورزشی انجام می گیرند و به تدریج با بهبود وضعیت بیمار، کنترل آن کمتر خواهد شد.

در این مرحله دو گروه از مشاوران شامل متخصص تغذیه، جهت پیشنهاد برنامه غذایی مناسب و نیز روانشناس به منظور کاهش استرس و اضطراب های درونی و به حداقل رساندن افسردگی پس از  بیماری مزمن و همچنین نحوه برقراری مجدد ارتباط بیمار با جامعه وخصوصا ترک سیگار ، بیمار را همراهی می کنند.

مشاوره با اعضای خانواده و آشنایی آنها با مشکلات بیماران نیز در این مرحله انجام می شود در این مرحله از توانبخشی، در کنار انجام فعالیت های ورزشی، کلاس های آموزشی اعم از آموزش آناتومی قلب، شناخت بیماری ها و عوامل خطرساز آنها، آشنایی با داروهای مصرفی و نیز ورزش درمانی جهت بیماران پیش بینی می شود . بعضی از این کلاس ها شامل آموزش عملی برای اندازه گیری فشار خون و در خصوص بیماران دیابتی، نحوه تزریق انسولین است.

3) مرحله نگهداری

بیماران پس از گذراندن مرحله دوم باید قادر باشند به راحتی به زندگی اجتماعی بازگردند. هدف از ورزش در این مرحله حفظ فعالیت فیزیکی و در مرحله دوم، ممانعت از رخداد دوباره حملات قلبی و بهبود پیش آگهی و حذف عوامل خطرساز بیماری های قلبی است. بیماران باید در این مرحله ورزش را ادامه داده و در راستای بهبود وضعیت فیزیکی خود تلاش کنند.

چرا ورزش در توانبخشی بیماران قلبی مهم است؟

 ورزش برای هر انسانی سودمند است ولی اگر شما در حال بهبودی از یک سکته قلبی و یا هر بیماری دیگر قلب هستید ، فواید ورزش برای شما بیشتر ازسایر مردم  خواهد بود برنامه های توانبخشی قلب طوری طراحی شده اند تا عملکرد فیزیکی شما را بازگردانده و حفظ کنند. اگر شما قصد دارید تا زودتر به سر کار برگردید، در زندگی فعال تر باشید و یا بتوانید کارهای خود را مستقل انجام دهید، ورزش باید بخشی از کارهای روزمره شما باشد برای رسیدن به هدف خود باید در ورزش های کششی، هوازی و قدرتی شرکت کنید در دوران نقاهت و بعد از آن ، برنامه های ورزشی باید مناسب شرایط جسمی شما طراحی شوند. در ابتدا بهتر است. این فعالیت ها تحت نظر یک متخصص پزشکی ورزشی ( یا توان بخش قلب) باشد و بتدریج خودتان برنامه های مستقلی داشته باشید.

تهیه شده توسط انجمن علمی توانبخشی قلبی عروقی ریوی ایران

عبارات کلیدی تبلیغاتی این مقاله عبارتند از: قیمت دوچرخه ثابت، قیمت تردمیل، قیمت ویبراتور، قیمت استرایدر، قیمت الپتیکال


کلمات کلیدی: انجمن علمی توانبخشی قلبی عروقی ریوی ایران،  قیمت دوچرخه ثابتقیمت تردمیل- قیمت ویبراتور- قیمت استرایدر- قیمت الپتیکال