تجویز برنامه ورزشی برای کاهش عوامل خطر ساز قلبی عروقی



 

 

 

تجویز برنامه ورزشی برای کاهش عوامل خطر ساز قلبی عروقی

الف- دیابت شیرین

فواید ویژه ورزش در پیشگیری و درمان بیماری دیابت شیرین شامل موارد زیر است

پیشگیری از دیابت نوع 2 در افراد مستعد

کنترل بهتر قند خون

کاهش وزن

کاهش نیاز به استفاده از داروهای پایین آورنده قند خون

1-2 % کاهش در همگولوبین گلیکوزیله یا HbA1c

کاهش عوامل خطر بیماری های قلبی عروقی

کاهش چربی خون

کاهش فشار خون

کاهش اسید اوریک

کاهش چربی بدن

به تعویق انداختن یا توقف بیماری عروق بزرگ و قلب

کاهش مرگ و میر

کاهش میزان بروز و به تعویق افتادن عوارض دیابت

بهبودی در وضعیت ماهیچه ای، افزایش نیرو، افزایش توده عضلات

بهبود حرکات مفصلی

کاهش پوکی استخوان

افزایش اتکا به نفس و بهبود کیفیت زندگی

ورزش اختصاصی توصیه شده برای بیماران دیابتی بر اساس فرمول MIDF  به شرح زیر می باشد.

M

ورزش هوازی

I

شدت ملایم تا متوسط

D

حداقل زمان هر جلسه 20 تا 30 دقیقه

F

به شکل روزانه و حداقل 5 روز در هفته انجام شود

 

معاینات تکمیلی قبل از ورزش:

یکی از انواع معاینات تکمیلی در بیماران دیابتی، تست ورزش است که در افراد زیر توصیه می شود

1-    در افراد بالای 35 سال

2-    طول مدت دیابت بیش از 10 سال

3-    بیماران مبتلا به بیماری عروق شبکیه، میکروآلبومینوری، نوروپاتی یا بیماری های عروق محیطی

4-    همراه بودن با سایر عوامل خطر ساز بیماری عروق کرونر

5-    نوروپاتی اتونوم

اندازه گیری قند خون و کتون قبل و بعد از اولین جلسات ورزشی لازم و ضروری است.

امنیت تمرینات باید با در نظر گرفتن موارد زیر لحاظ گردد:

  1. مدت و شدت تمرینات باید به صورت تدریجی افزایش یابد. بدیهی است انجام تمرینات شدید بدون آمادگی قبلی عوارضی را در پی خواهد داشت.
  2. در بیماران نوروپاتی سیستم خودکار، ارزیابی شدت تمرینات از طریق ضربان قلب غیر مطمئن است و لذا استفاده از روش های مطمئن تر ( مانند محاسبه Vo2max  و در صورت عدم دسترسی و امکان فرد برای محاسبه آن، استفاده از مقیاس  (RPE) Borg توصیه می شود.
  3. یکی از ارکان مهم تجویز ورزش در این بیماران، کنترل قند خون در حین تمرین و 30 دقیقه پس از تمرین در هنگام برنامه نویسی ورزش یا تغییر جدی در برنامه می باشد که باید در برنامه ریزی این بیماران لحاظ گردد.
  4. نوشیدن آب فراوان قبل و حین ورزش اکیدا توصیه می شود.
  5. توصیه می شود وعده غذا یک تا سه ساعت قبل از ورزش میل شود و کالری دریافتی روزانه تا 24 ساعت به میزان 10 تا 15 درصد افزایش یابد
  6. در این بیماران کاهش دوز انسولین تزریق شده قبل از ورزش (اگر ورزش شدید یا بیشتر از 30 دقیقه باشد) باید در نظر گرفته شود
  7. لازم است بیماران در زمان حداکثر تاثیر انسولین، از انجام ورزش اجتناب نمایند. زیرا در غیر این صورت خطر هیپوگلیسمی در این زمان افزایش می یابد.
  8. تزریق انسولین باید در محلی غیر از اندام های در حال ورزش صورت گیرد
  9. بین تزریق انسولین، وعده غذایی  و ورزش باید فاصله زمانی تقریبی مشخصی حفظ شود و زمان ورزش نباید بلافاصله بعد از ترریق انسولین باشد.
  10. توجه به پیشگیری از کاهش شدید قند خون در حین و بعد از ورزش از اهمیت ویژه ای برخوردار است لذا باید علائم هیپوگلیسمی به بیمار آموزش داده شود تا در صورت بروز اولین علائم، فورا تمرینات قطع شده و با پزشک معالج تماس گرفته شود
  11. همراه داشتن کربوهیدرات هایی که سریع جذب می شوند، مثل قندهای ساده و استفاده از آن در صورت برو علائم هیپوگلیسمی از ضروریات است
  12. همراه داشتن کارت شناسایی افراد دیابتی و انجام تمرینات به همراه یک دوست، اکیدا به بیماران دیابتی توصیه می شود.
  13. در طی ورزش طولانی یا شدید، هر 30 دقیقه 15 تا 30 گرم کربوهیدرات های با جذب سریع مانند قند و یا شکلات میل شود.
  14. بلافاصله بعد از ورزش و به منظور پیشگیری از کاهش شدید تاخیری قند خون، کربوهیدرات آهسته جذب (مانند انجیر خشک یا برگ میوه) خورده شود.
  15. باید به بیماران، نشانه های درد قلبی و علائم هم ارز با آنژین قلبی آموزش داده شود.
  16. استفاده از کفش و جوراب مناسب و توجه به بهداشت پاها اهمیت ویژه ای دارد.

محدودیت­ها ونبایدها (دیابتی­ها در موارد زیر از ورزش خودداری نمایند)

1- قند پایین­تر از 100 میلی گرم درصد میلی لیتر خون در شروع ورزش:

اگر قند خون در شروع ورزش کمتر از 100 میلی گرم درصد میلی لیتر باشد، با توجه به مصرف قند خون در طی فعالیت ورزشی توسط عضلات فعال، وهمچنین پایین آمدن حساسیت گیرنده های انسولینینسبت به این هورمون بعد از انجام ورزش، احتمال پایین افتادن قند خون ( هیپوگلیسمی) در حین ورزش ویا بعد از انجام آن بیش تر می شود.که می تواند برای ورزشکار خطرناک باشد. خطر کاهش شدید قند خون تا 12 ساعت وگاهی  18 تا 24 ساعت بعد از یک جلسه ورزشی وجود خواه داشت.

2- قند خون بالاتر از 200 تا 250 میلی گرم درصد در شروع ورزش:

اگر قند خون در شروع ورزش بالا باشد، با توجه به اینکه در طی ورزش، هورمون رشد، کورتیزول، سمپاتومیمتیک­ها را آزاد خواهند شد، ممکن است قند خون تا حد خطرناکی بالا بیشتر رود. بنابراین، در صورتی که در دیابتی­های تیپ یک قند خون در شروع ورزش بیش از 200 میلی گرم درصد باشد، احتمالبروزکتواسیدوز دیابتی در هنگام ورزش افزایش می­یابد. همچنین در دیابتی­های تیپ دو نیز در صورت قند بالاتر از 250 میلی گرم درصد، ممکن است به همین دلیل در هنگام ورزش، قند خون افزایش قابل توجهی پیدا کند.

3- وجود کتونمی یا کتونوری قبل از ورزش:

همانگونه که اشاره شد، با توجه به رها شدن بعضی هورمون­ها در حین ورزش، در صورتی که ورزشکار دیابتی تیپ یک در هنگام شروع ورزش کتونمی یا کتونوری (وجود اجسام کتونی در خون یا ادرار) داشته باشد، احتمال بروز کتواسیدوز دیابتی در حین ورزش افزایش می­یابد. بنابراین نباید آن جلسه ورزشی انجام شود.

4- اختلال عروق شبکیه:

در صورت وجود رتینوپاتی دیابتی(به خصوص نوع پرولیفراتیو)، ضربه به سر، ورزش های برخوردی،

ورزش های همراه با زور زدن، پرش، معلق شدن و ورزش شدید ممنوع است. به علاوه باید دقت شود که فشار خون سیستولیک در حین ورزش به بیش از 170 میلی متر جیوه نرسد.

به خاطر داشته باشید که در صورت فتو کوآگولاسیون یا لیزر یا جراحی اخیر شبکیه، انجام ورزش ممنوع است.

5- فشار خون بالا وکنترل نشده:

در صورت فشار خون سیستولیک بیشتر از 180 یا فشار خون دیاستولیک بیشتر از 110 ورزش شدید، زور زدن وانجام فعالیت های سنگین ممنوع است.

6- اختلال سیستم عصبی خودکار:

در این بیماران، تغییرات سریع در وضعیت بدن، ورزش کردن در محیط بسیار سرد یا گرم، ورزش شدید یا قرار گیری در محیط های مخاطره آمیز حین ورزش ممنوع است.

7- نوروپاتی محیطی:

در مبتلایان به نوروپاتی محیطی، مراقبت دقیق از پاها، پوشیدن کفش مناسب ومعاینه روزانه پاها توسط خود فرد ضروری است. بیماران باید از وارد آمدن ضربه شدید به پاها و ورزش در هوای بسیار گرم خودداری نمایند.

8- اختلال عملکرد کلیوی:

در این بیماران، کم آبی بدن بلند کردن وزنه های سنگین، انجام تمرینات با شدت زیاد و در محیط های پر مخاطره منع شده است.

 

9- بیماران عروق کرونری: به مبحث بیماری عروق کرونر مراجعه کنید.

به شکل یک اصل کلی، انجام ورزش های مقاومتی در مبتلایان به عوارض دیابت ممنوع است.

داروها و ورزش:

نیاز به استفاده از داروهای پایین آورنده قند خون در دیابتی های ورزشکار کاهش می یابد.

بدیهی است که احتمال هیپوگلیسمی در استفاده کنندگان از انسولین یا داروهای افزاینده انسولین اندوژن (مثل گلیبنکلامید یا مگلیتینید) بیشتر از داروهایی است که بر روی حساسیت گیرنده های انسولین(مثل متفورمین) یا جذب کربوهیدرات از روده (مثل آکاربوز) اثر می کنند.

از آنجا که در صورت تزریق انسولین در اندام ورزش گر، جذب آن سریعتر خواهد بود، توصیه می شود انسولین در اندام های غیر درگیر در ورزش تزریق گردد.

مصرف بتا بلوکرها (مثل پروپرانولول) موجب عدم بروز علائم اولیه ( سمپاتومیمتیک) هیپوگلیسمی می­شوند و همچنین علائم آنژین صدری را می­پوشانند. لذا این بیماران در صورت بروز هیپوگلیسمی یا مشکلات قلبی، علائم شناخته شده ومعمول هیپوگلیسمی ویا آنژین صدری را بروز نمی دهند و نیاز به توجه خاص دارند.

4-ب- فشار خون بالا

فواید ویژه ورزش در پیشگیری ودر درمان فشار خون بالا شامل موارد زیر است:

ü     کمک به پیشگیری از ابتلا به فشار خون بالا در افراد مستعد

ü     کاهش فشار خون سیستولیک ودیاستولیک در حال استراحت

ü     کاهش مرگ و میر

 

ورزش توصیه شده در بیماران مبتلا به فشار خون بالا بر اساس فرمول  :MIDF

تمرینات با وزنه

ورزش هوازی

M

وزنه سبک

شدت ورزش متوسط (40تا 60 درصد بیشینه اکسیژن مصرفی)

I

تعداد تکرار بالا

مدت تمرین 30 تا 60 دقیقه به شکل مداوم یا تجمعی

D

2 تا 3 روز در هفته 

تا 7 روز در هفته   5

F

 

معاینات تکمیلی قبل از ورزش:

ارزیابی از جهت پر فشاری خون اولیه یا ثانویه می بایست توسط پزشک معالج انجام شده ودرمان  مناسب صورت پذیرد.

چارت کردن فشار خون باید در اوقات مختلف روز توسط بیمار یا یکی از اعضای خانواده وی ( آشنا به شیوه اندازه گیری فشار خون) انجام شود.

در صورت ابتلا به بیماری قلبی یا وجود حداقل دو ریسک فاکتور قلبی دیگر، انجام تست ورزش قلبی لازم است.   (sub max)زیر بیشینه

امنیت تمرینات:

- از زور زیاد و انجام مانور والسالوا پرهیز گردد.

- از بلند کردن وزنه های سنگین، خودداری شود.

- داروهای تجویز شده به همان شکل منظم استفاده شوند.

محدودیت­ها و نبایدها (در موارد زیر ورزش توصیه نمی­شود):

- هیپرتانسیون شدید یا کنترل نشده

- فشار خون سیستولیک در حال استراحت بیشتر از 180 میلیمتر جیوه

- فشار خون دیاستولیک در حال استراحت بیشتر از 110 میلیمتر جیوه

- انجام فعالیتهای قدرتی / مقاوتی در ابتدای برنامه ورزشی

- انجام فعالیت شدید ورزشی

- فشار خون در حین ورزش نباید از 200 میلیمتر جیوه بالاتر برود.

- انجام ورزش­های ایزومتریک

داروها و ورزش:

با انجام ورزش منظم، نیاز به استفاده از داروهای پایین آورنده فشار خون در بیماران کاهش می یابد. این تاثیر داروها روی ضربان قلب، باید در تجویز نسخه ورزشی که وابسته به تعداد ضربان قلب در حال استراحت وهمچنین حین انجام یک کار مشخص می شوند. این تاثیر داروها روی ضربان قلب، باید در تجویز نسخه ورزشی که وابسته به تعداد ضربان قلب بیمار است، مورد توجه قرار گیرد.

4- ج چربی خون بالا

غیر از فواید عمومی ورزش، فواید خاص ورزش در پیشگیری ودرمان بیماری چربی خون بالا شامل موارد زیر است

ü     کاهش وزن     

ü     کاهش تودهچربی زیر جلدی  

ü     کاهش تری­گلیسریدها

ü     کاهش میزان) LDL کلسترول بد)

ü      افزایش میزان HDL (کلسترول خوب)

 

: MIDF ورزش توصیه شده بر اساس فرمول

ورزش هوازی

M

متوسط تا شدید

I

بیشتر از 20 دقیقه در روز

D

روز در هفته3-6

F

 

 

 

 

معاینات تکمیلی قبل از ورزش:

گرفتن شرح حال کامل با بررسی سایر فاکتور ها وآزمایش چربی خون شامل اندازه گیری تمام اجزای پروفایل چربی خون لازم است.

 

امنیت تمرینات:

به حضورسایر ریسک فاکتور های قلبی ویا بیماری قلبی همراه توجه شود.

محدودیت­ها ونبایدها:

محدودیت ها عمدتاً براساسسایر ریسک فاکتور ها یا وجود بیماری قلبی اعمال می شود.

داروها و ورزش:

داروهای منع کننده جذب چربی از روده (مانند ازتیمایب) می توانند موجب نفخ ومشکلات گوارشی شده وتوان عملکرد ورزشی را از این طریق کاهش دهند.

4-د- چاقی

غیر از فواید عمومی ورزش، فواید خاص ورزش درپیشگیری و درمان چاقی، شامل موارد زیر است:

ü     پیشگیری از اضافه وزن و چاقی

ü   ورزش می تواند در صد چربی بدن را کاهش دهد( از نظر سلامتی، درصد زیاد چربی بدن، مهمتر از اضافه وزن است). 

ü    ورزش می تواند اندازه دور شکم را کم کند ( از نظر سلامتی، دور شکم بالا مهمتر از اضافه وزن به تنهایی است).

 

ورزش توصیه شده براساس MDF:

ورزش منظم همراه با کاهش کالری دریافتی روزانه

M

ورزشهای آمادگی قلبی عروقی (سطح 2 هرم)

I

خفیف تا متوسط

D

60-30 دقیقه

F

ترجیحاً روزانه

 

 

 معاینات تکمیلی قبل از ورزش:

روشهای اندازه گیری درصد چربی بدن شامل موارد زیر است:

 

1-اندازه گیری چین پوستی:

این اندازه گیری به وسیله دستگاهی به نام کالیپر و بر روی پوست وچربی زیر جلدی در نواحی مختلف بدن شکم، بازو، قفسه سینه، ساق پا و ... انجام شده ودر نهایت با استفاده از

درصد چربی بدن محاسبه می شود. Brozekو siri   فرمول

 

2- امپدانس بیوالکتریک

یک روش غیر تهاجمی وآسان در ارزیابی ترکیب بدنی است که توسط دستگاه سنجش ترکیب بدنی انجام می شود. لازم است که فردا از 4 ساعت قبل از آزمایش، نوشیدنی وخوراکی مصرف نکرده وهمچنین در 12 ساعت گذشته ورزش ننموده باشد.

3        -  اندازه گیری محیط اندام  

یک روش اسان، در دسترس و ارزان اندازه گیری محیط اندام است که بر اسا گروه سنی وجنسی و بر اساس جدول زیر اندازه گیری می شود.

قسمت فوقانی بازوی راست / شکم / ساعد راست

مرد 26- 18 ساله

شکم / ران راست / ساعد راست

زن 26-18 ساله

باسن / شکم / ساعد راست

مرد 50-27 ساله   

شکم / ران راست / ساق پای راست

زن 50-27 ساله    

 

 

همچنین از نسبت محیط های به دست آمده ( مثل نسبت دور کمر به باسن ) می توان برای تخمین خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی استفاده کرد.

 

 

تقسیم محیط کمر به باسن

زنان

مردان

تقسیم بندی

0/85 <

1 <

پرخطر

0/8- 0/85

0/9-1 

خطر متوسط

< 0/8

< 0/9

کم خطر 

 

 

البته مقادیر ارائه شده در جدول فوق تقریبی هستند و باید بر اساس سن بیمار تفسیر شوند. 

 

4- استفاده از روش توزین در حالت غوطه وری

این روش، روش طلایی (gold standard   ) ارزیابی ترکیب بدنی است و در نهایت از فرمول siri  یا brozek  درصد چربی بدن محاسبه می گردد.

استانداردهای درصد چربی بدن

تقسیم بندی بدن

مردان

زنان

حداقل مورد قبول

5%

10%

بینابینی پایین

9-5%

16-10%

عملکرد بالا

15-5%

23-10%

     سالم

20-10%

28-17%

بینابینی بالا

25-21%

35-29%

      زیاد

25=< %

35=< %

 

 

5- Body Mass Index=BMI

از تقسیم وزن بر حسب کیلوگرم بر مربع قد بر قد بر حسب متر محاسبه می شود.

 

BMI=wt(kg)/ ht(m)²

BMI

تقسیم بندی

 >=40

شدیداً چاق

9/39-1/30

چاق (پر خطر)

30-25

اضافه وزن

9/24-18

خوب

18>

کم

 

امنیت تمرینات:

  بهتراست کاهش وزن به صورت تدریجی بوده وموجب کاهش تقریباً نیم تا یک کیلوگرم در هفته شود.

 

محدودیت ها و نبایدها :

درصورت همراه نبودن عوارض یا بیماری های همراه، محدودیت خاصی در نظر گرفته نمی شود.

 

داروها و ورزش:

     داروها عمدتاً فقط در چاقی های بسیار شدید قابل استفتده هستند.

داروهایی که موجب کاهش جذب مواد غذایی از روده می شوند، با ایجاد نفخ و مشکلات گوارشی ممکن است موجب کاهش میزان عملکرد ورزشی شوند.

 

توجه به این نکته مهم است که به ازای از دست رفتن هر 3500 کالری، نیم کیلوگرم از وزن کاهش خواهد یافت.

تهیه شده توسط انجمن علمی توانبخشی قلبی عروقی ریوی ایران

عبارات کلیدی تبلیغاتی این مقاله عبارتند از: قیمت دوچرخه ثابت، قیمت تردمیل، قیمت ویبراتور، قیمت استرایدر، قیمت الپتیکال


کلمات کلیدی:  انجمن علمی توانبخشی قلبی عروقی ریوی ایران، قیمت دوچرخه ثابتقیمت تردمیل- قیمت ویبراتور- قیمت استرایدر- قیمت الپتیکال

 

 

 

 

 

 

 

 


اشتراک گذاری:      فیسبوک -  تویتر -  لینکدین -  گوگل پلاس